Văn Hóa


KHI MỘT MÌNH THÌ CẢM THẤY XẤU HỔ

Cập nhật lúc 08/12/2017 12:10

KHI MỘT MÌNH THÌ CẢM THẤY XẤU HỔ

Trung Đạo

 

Hoa Mắc Cở  - Selyema Flower

 

 

Lúc nhỏ, trong các loài gai, tôi ghét nhất là gai “mắc cỡ”. Trong thi ca âm nhạc, một ca khúc của Trần Thiện Thanh chẳng hạn, nó được thi vị hóa thành hoa “trinh nữ”, nghe thật lãng mạn. Trong khi người Bắc gọi nó là hoa “xấu hổ” thì ở trong Nam nó chỉ là một loại gai, chưa được thăng hoa để trở thành một loại hoa, bởi vì khi bị gai châm đau, người ta chẳng còn thấy hoa hòe hoa sói gì nữa. Đi trên bờ ruộng với hai bàn chân không, vô ý đạp lên nó, đau chết điếng, tìm không ra cây kim để lấy nó ra, chỉ biết ngồi đó than trời hay cùng lắm nhảy cò cò mà đi.

 

Có những thứ ngày xưa tôi xem thường, hay thậm chí còn ghét nữa, thế mà ngày nay, tự nhiên tôi lại thấy nhớ. Nhiều lúc, tôi cứ nghĩ : phải chi trong cái “quê hương bỏ túi” đằng sau vườn nhà tôi có được một bụi gai “mắc cỡ” thì đỡ nhớ nhà biết chừng nào! Hoa nào cũng gợi nhớ hoặc nhắc nhở về một điều gì đó. Hoa “mắc cỡ” không thể không mách bảo tôi về một khả năng cao quí nhất của con người, cao quí đến độ nếu không có, con người chẳng còn là người nữa. Khả năng đó chính là sự biết “xấu hổ”.

 

Có sừng sỏ đến đâu, một khi đã làm điều xấu, ai cũng cảm thấy “hổ thẹn”, nhất là khi hành động xấu được phơi bày ra trước mắt người khác. Ariel Castro, người đã bị giam giữ xiềng xích vì hãm hiếp 3 cô gái tại Cleveland, Ohio trong suốt một thập niên. Khi hắn ta bị bắt giữ và đưa ra trước công chúng, đã không trơ mặt ra, mà trái lại vẫn tìm cách che đậy một phần bộ mặt của mình. “Con quỷ” vẫn còn biết “xấu hổ” vì hành vi đồi bại của hắn.

 

“Xấu hổ” là biết nhận ra sự sai phạm của mình. Trong đám đông hay trước mặt những người khác, người ta có thể vẫn ưỡn ngực, vênh mặt. Nhưng thi sĩ Chế Lan Viên, người nhận ra chiếc bánh vẽ đang ngoạm trong miệng, đã nói “Khi đứng riêng tây, ta thấy mình xấu hổ”. Nghĩa là còn phân biệt được thiện ác, phải trái, chân giả, nhận ra sai lầm của chính mình.

 

Trên báo The Sydney Morning Herald, cuối tháng 5, đã kể lại cuộc hành trình bi thảm của một kẻ khủng bố trong vụ thảm sát tại Mumbai, Ấn Độ, ngày 26 tháng 11, 2008. Vụ khủng bố đã sát hại 166 người, trong số này có 22 người ngoại quốc. Trong 10 tên khủng bố bị bắn chết, người sống sót duy nhất là Ajmal Amir Kasab. Hắn vừa tròn 21 tuổi, khi mang súng AK-47 tiến vào nhà ga xe lửa Victoria ở Mumbai, và nã súng loạn xạ vào đám đông, không phân biệt nam nữ, tuổi tác.

 

Kasab sinh ra và lớn lên tại một làng nhỏ, sống bằng nghề nông, thuộc tỉnh Punjab, Pakistan. Gia đình hắn lâm cảnh túng quẫn khi người cha mắc bệnh lao phổi. Tuy mới 11 tuổi, Kasab đã bị cha bắt phải nghỉ học, làm việc đỡ đần cho gia đình bằng nghề đi bán dạo. Cậu bé thích học võ, xem phim “Bolliwood” của Ấn Độ”, cậu mơ ước trở thành một người đặc biệt khác với cha mình. Càng lớn, hắn càng chán cái nghề bán dạo, thường xuyên xung khắc với cha mẹ.

 

Năm 2005, Kasab quyết định đổi đời, và lên Lahore để tìm việc, hy vọng kiếm thêm tiền gửi về giúp gia đình. Hắn làm đủ thứ nghề từ rửa chén trong nhà hàng đến nhân viên sai vặt trong nhà nghỉ. Nhưng trước một tương lai vẫn đen tối, Kasab lại muốn đổi đời một lần nữa. Lần này, hắn  gia nhập vào một nhóm thanh niên đường phố, chuyên ăn cắp vặt, nhưng cái “nghề” này cũng không khấm khá gì hơn. Cuối cùng, tháng 12 năm 2007, anh chỉ thực sự đổi đời khi gặp một giáo sĩ Hồi giáo.

 

Giáo sĩ này tên là Shabaan Mustaq, người phụ trách về việc chiêu mộ và huấn luyện trong phong trào có tên là “LeT”, vốn có chủ trương “giải phóng” vùng Kashmir khỏi Ấn Độ. Khasab được giáo sĩ này hứa sẽ giúp “đổi đời”. Ba ngày sau đó, hắn được gửi đi tập huấn tại một nơi bí mật ở vùng Đông Bắc Pakistan. Trong thời gian được huấn luyện về tác chiến, cùng học kinh kệ của Hồi Giáo, Khasab hoàn toàn bị tẩy não.

 

Tháng 2 năm 2008, hắn được phép trở về làng cũ để thăm gia đình. Trẻ con trong làng khâm phục trước tài võ nghệ của anh. Nhưng mẹ anh khuyên anh nên ở lại nhà để lập gia đình. Kasab cho biết anh đang phải tham gia cuộc “thánh chiến”, và Khasab hiểu rất đơn giản về thánh chiến: “thánh chiến có nghĩa là sát hại người khác và chết để được nổi tiếng”.

 

Nhưng không may cho anh, chín người bạn khác đã “tử đạo” trong một vụ khủng bố, còn anh chỉ bị thương và bị cảnh sát Ấn Độ bắt giữ. Tháng 3 năm 2010, anh bị kết án tử hình. Trong thời gian bị giam giữ, người thanh niên, nay đã 25 tuổi, đã khóc như một đứa con nít.

 

Một tháng sau khi bị bắt, anh được các viên chức điều tra đưa đến một nhà xác ở Mumbai để nhìn tận mắt tử thi của 9 người bạn khủng bố khác. Nhìn cảnh thối rữa của các xác chết, Kasab chỉ biết ôm mặt khóc. Hắn khai rằng trong thời gian tập huấn, các huấn luyện viên đã luôn luôn nói “khi các chiến sĩ thánh chiến qua đời, gương mặt họ sẽ chiếu sáng như vầng trăng, thân xác họ tỏa ngát hương thơm và họ sẽ được lên thiên đàng”. Giờ đây. Khi nhìn thấy thi thể thối rữa của các bạn mình, Kasab mới nhận ra mình đã bị lừa.

 

Kasab bị treo cổ ngày 21 tây tháng 11 năm vừa qua. Lời nói cuối cùng của hắn là: “Tôi thề trước Đấng Allah, tôi sẽ không bao giờ phạm một sai lầm như này”.

 

Khi nhận ra sai lầm của mình thì đã muộn. Nhưng ít ra, người thanh niên khủng bố này đã sống đủ để biết mình phạm tôi ác, và biết phân biệt đâu là lẽ phải, đâu là dối trá. Trong đáy sâu thẳm của tâm hồn, Kasab vẫn còn một chút lương tri để nhận biết mình đã sai lầm, và hắn biết “xấu hổ” vì hành động tội ác của mình.

 

Người thanh niên đã tưởng “thánh chiến” là sát hại và bị sát hại để trở thành một người nổi tiếng và được lên thiên đàng. Nhưng những ngày trước khi bị hành quyết, hắn đã hiểu ra rằng “thánh chiến” đích thực chính là quay trở về với nội tâm, để tham gia vào cuộc chiến giữa thiện và ác, giữa thật và giả ở ngay trong chính bản thân mình. Nếu có một vòng hoa chiến thắng dành cho những ai tham gia vào cuộc chiến nội tâm này, tôi nghĩ vòng hoa đó phải là vòng hoa kết bằng hoa “xấu hổ”.

 

Cách đây 4 năm, nhà nước cộng sản Việt Nam, đã vẽ vời tổ chức bình chọn “Quốc Hoa”, nghĩa là chọn loại hoa nào có đầy đủ đặc tính khả dĩ nói được lên dân tộc tính. Và “Hoa Sen” đã được bình chọn làm quốc hoa. Thật ra, hoa sen dù có thân thuộc và gần gũi với người Việt Nam đến đâu, cũng chưa hẳn là đặc trưng của đất nước. Nhiều nước láng giềng hay khu vực Đông Nam Á có nhiều loại sen đẹp hơn loại sen VN. Nhiều nước như Ấn Độ chẳng hạn, đã chọn sen trắng làm quốc hoa rồi.

 

Cách đây 30 năm, Hội Nhà Văn trong nước đã từng đề nghị chọn hoa “xấu hổ” làm quốc hoa. Mới đây, trên báo “Phư Nữ Today”, một tác giả cũng lập lại đề nghị này. Tác giả đưa ra một số lý do như sau: “Về tính phổ biến, không cần phải bàn cãi nhiều vì đó là hoa dại, với sức sống mãnh liệt của một loài cây dại, hoa “xấu hổ”. Dù chỉ là một loại hoa nhỏ nhưng nó biểu tượng cho sức sống bền bỉ, khả năng thích nghi để tồn tại và phát triển khắp vùng trong nước. Vì thế chọn hoa dại làm quốc hoa cũng phù hợp với điều kiện địa lý tự nhiên của đất nước ta”.

 

Hoa xấu hổ cũng đại diện cho tính cách người con gái Việt. Sống sát đất đen, loài hoa đó vẫn giữ sự e ấp, thẹn thùng. Và nó đẹp, màu tím hồng phơn phớt trên những nhụy hoa mỏng như tơ, khiến ai nhìn thấy đều dâng lên cảm xúc nhẹ nhàng thư thái. Và nó cũng là biểu tượng của sự thủy chung, đức tính được đề cao nhất của người phụ nữ Việt Nam.

 

Một lý do khác cũng không kém quan trọng, ngay từ cái tên của nó. Hoa xấu hổ đã gợi nhắc một phẩm chất cần có của con người là lòng tự trọng. Biết xấu hổ là còn lòng tự trọng, đó là điều vô cùng cần thiết, thậm chí không thể thiếu. Cuộc sống hiện đại khiến nhiều người đánh mất sự “biết xấu hổ”. Vì thế, khi nhìn thấy quốc hoa, họ sẽ giật mình, nhận ra điều mà họ đang thiếu.  Mấy năm trước đây, thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã đề nghị bộ Văn Hóa Thể Thao Du Lịch tổ chức thăm dò ý kiến người dân về việc chọn một loại hoa làm Quốc Hoa. Kết quả cuộc thăm dò  cho thấy hoa sen lúc nào cũng dẫn đầu.

 

Tôi vẫn thường tự hỏi: nếu biết xấu hổ thì liệu người ta có còn làm người cộng sản nữa không?

 

Trong những ngày vừa qua, dư luận trên khắp thế giới không ngừng bàn tán về vụ bắt cóc, xiềng xích, giam hãm làm nô lệ tình dục đã xảy ra tại Cleveland, Ohio, Hoa Kỳ. Có lẽ mấy ông cộng sản Việt Nam cũng đã theo dõi và lên án gay gắt chẳng thua gì ai.

 

Nô lệ tình dục, nô lệ dưới mọi hình thức đang diễn ra trên khắp thế giới. Nhưng đó chỉ là hành động lén lút và lẻ tẻ của một số cá nhân hoặc một số tổ chức mà thôi. Chế độ nô lệ đã chính thức bải bỏ từ lâu. Vậy mà tại Việt Nam hiện nay, nếu phải tìm một từ để mô tả về cuộc sống của người dân dưới chế độ cộng sản, thì có lẽ không từ nào thích hơn là từ “chế độ nô lệ”. Nô lệ là người bị tước đoạt tất cả những quyền tự do căn bản của con người, quyền tự do ngôn luận, tự do tư tưởng, và tự do lương tâm là nền tảng nhất. Bên kia song sắt nhà tù nhỏ, người dân nào cũng đều là “ứng viên” có thể bất cứ lúc nào, đi vào nhà tù lớn, trong đó mọi sinh hoạt của con người đều bị quy định, hạn chế và kiểm soát. Sống như thế là sống kiếp nô lệ.

 

Điều đáng buồn là rất nhiều người, do hội chứng “Stokholm” (tức bênh vực cho những kẻ đã giam mình làm nô lệ, không những không ý thức được tình trạng nô lệ của mình, mà còn bênh vực cho chế độ, trong đó mình đang bị giam giữ. Buồn hơn nữa, khi chính những kẻ giam giữ cả nước chưa một lần nhận ra tội ác của mình, chưa bày tỏ một dấu hiệu nào của sự xấu hổ.

 

Tôi nghĩ, dù có ngồi ở đỉnh cao quyền lực, dù có thu tóm tất cả của cải của đất nước vào tay mình, dù có hưởng tất cả mọi lạc thú mà tiền và quyền lực mang lại, khi đã đánh mất “khả năng xấu hổ”, nghĩa là không còn biết phân biệt đâu là thiện ác, phải trái, chân giả, như sống kiếp cỏ cây không hơn kém, trong khi con chó trong nhà còn biết cúi mặt khi bị “la mắng”.

 

 

Trung Đạo

Dec 07-2017

 

 





Cảm nhận